Introductie bij “OOK EEN PREDIKANT IS NOOIT UITGELEERD”.
Introductie SKB bij een praktijkgericht artikel van Drs. J. Harmanny om gebruik te maken van de mogelijkheden en middelen voor Persoonlijke Ontwikkeling en Studie door predikanten.
Context
In de Materiële Regeling Predikanten 2009/2010 is hoofdstuk IV opgenomen onder de titel PERSOONLIJKE ONTWIKKELING EN STUDIEVERLOF.
Tijdens de jaarlijkse gesprekken met o.a. de Predikantenvereniging is zowel van de kant van de predikanten als SKB (ten dienste van de kerken) onderkend dat om meer dan één reden het meer dan nuttig is om middelen en tijd beschikbaar te stellen aan predikanten voor een persoonlijk ontwikkelingsplan.
Initiatief
Het initiatief kan uitgaan van zowel de predikant zelf als van de kerkenraad. Afspraken om hieraan deel te nemen kunnen al in de beroepingsfase of kort daarna met elkaar gemaakt worden. Tijdens beroepingsgesprekken worden verwachtingen naar elkaar toe uitgesproken en het getuigt van een gezonde aanpak als in vervolg hierop na of tijdens het eerste (jaarlijkse) gesprek en in overleg met de begeleidingscommissie plannen te maken om te bezien van welke competenties meer of anders gebruikt kunnen worden.
Waarom niet, waarom wel
Deze methode is niet in de eerste plaats bedoeld om beginnende of langer lopende problematieken op te lossen, maar heeft juist ten doel preventief om d.m.v. voortgaande ontwikkeling en blijvende studie te werken aan een langdurige evenwichtige ambtsvervulling. De predikant kan daarmee zelf het initiatief nemen om aan te geven waar zijn sterke punten liggen en ingezet kunnen worden en hoe eventueel aan zwakke punten gewerkt kan worden.
Daarmee kan o.a. worden bereikt dat gedurende langere tijd verwachtingen van kerkenraad en gemeente overeenkomen met de capaciteiten van de predikant.
Middelen
In het bovenbedoelde hoofdstuk uit de materiële regeling worden als onderdeel daarvan middelen beschikbaar gesteld, waarbij een relatie is gelegd tussen de kosten voor persoonlijke ontwikkeling en de bestaande regeling kostenvergoeding bij studieverlof en de jaarlijkse vergoeding voor bijscholing.
Verwachting
Wat verwachten we hiervan. In hetzelfde hoofdstuk IV van de huidige regeling adviseren wij kerkenraden een begeleidingscommissie in te stellen voor periodieke gesprekken met de predikant. Veel gemeenten kennen een soortgelijk gremium. Soms onder de naam ‘Vertrouwenscommissie’ of gewoon het jaarlijkse gesprek. Met het instellen van een begeleidingscommissie wordt vooral als meerwaarde beoogd dat het een gebruikelijke en onmisbare werkwijze wordt, dat periodiek niet alleen het werken en functioneren van de predikant op geordende wijze doorgenomen wordt, maar ook dat helder wordt hoe het al dan niet terechte verwachtingspatroon van de gemeente op de competenties van de predikant wordt afgestemd.
SKB wil u graag hiervoor instrumenten en methoden onder de aandacht brengen.
In het blad Dienst van maart 2009 is een praktisch gericht artikel opgenomen van de hand van Drs. J.(Johan) Harmanny, beleidsmedewerker van Steunpunt Gemeenteopbouw (SGO). Hij is afgestuurd in Kampen werkt aan zijn promotie.
Het artikel vindt u hierna.
Steunpunt kerkelijke Beheerszaken, juni 2009.
__________________________________________________________________________
Hoe ontwikkeld is de predikant?
Door: J. (Johan) Harmanny
Studeren staat voor veel predikanten in het teken van catechese of preekwerk. Persoonlijke
ontwikkeling blijft daardoor al snel onderbelicht. In dit artikel worden een paar handvatten geboden om die persoonlijke ontwikkeling meer vorm te geven.
Welke predikant heeft op papier staan hoe hij zich de komende jaren wil ontwikkelen? In het
bedrijfsleven is dit een steeds meer voorkomend verschijnsel: een werknemer heeft zijn eigen
persoonlijke ontwikkelplan. Daarin beschrijft hij over welke competenties hij beschikt en op welke gebieden hij de komende jaren zijn competenties wil vergroten.
Voor een predikant is zo’n plan zeker niet overbodig. Veel predikanten werken aan hun levenslange studie door het volgen van congressen of cursussen. Daarbij is het goed om het verband tussen die cursussen duidelijk weer te geven: waarom volgt u als predikant juist deze cursus? Waarom bezoekt u juist dit congres? In een persoonlijk ontwikkelplan kunnen deze cursussen samenhang krijgen en wordt ook zichtbaar waar er nog kennis of vaardigheden versterkt kunnen worden.
Een persoonlijk ontwikkelplan heeft verschillende doelen. Een aantal hiervan zijn:
• de predikant geeft inzicht aan zichzelf en aan de kerkenraad op welke gebieden zijn sterke
en zwakke punten liggen. Daarvoor kan hij bijvoorbeeld gebruik maken van zijn eigen ideeën
over zijn functioneren, van de ideeën van gemeenteleden en collega’s of van de feedback die
hij krijgt in een supervisie of intervisietraject.
De directe winst hiervan is, dat er op basis van dit plan over de inzet van de predikant op
specifieke taakvelden gesproken kan worden. Heeft de predikant bijvoorbeeld weinig
didactische vaardigheden, dan kan besloten worden hem hier juist meer in te laten oefenen
(onder begeleiding of parallel aan het volgen van een vaardigheidsttraining) of hem juist
minder op dit gebied in te zetten.
• Het plan biedt een aanzet voor een functioneringsgesprek. Het is van belang dat de
predikant van tijd tot tijd over zijn functioneren spreekt met een begeleidingsscommissie. Dit
plan laat zien waar de predikant zijn eigen functioneren als goed beschouwt en waar hij zijn
eigen functioneren nog wil verbeteren.
• Het plan onderbouwt de vergoeding die de predikant kan krijgen van zijn kerkenraad voor
jaarlijkse educatie en nascholing. De predikant kan inzichtelijk maken waarom juist deze
scholing zijn functioneren in de gemeente ten goede komt: waar sluit deze scholing aan bij
zijn competenties en wensen deze te versterken?
• In de beschrijving van de kwaliteiten wordt voor kerkenraad en predikant duidelijk waar de
expertise van de predikant ligt. Dit kan op diverse terreinen winst opleveren: binnen de
eigen gemeente kan deze specifieke expertise beter worden ingezet, maar de kerkenraad
kan ook in voorkomende gevallen de classis, een deputaatschap, een andere gemeente of de
TU attenderen op de expertise van haar predikant en in overleg met de predikant aanbieden
hem in te zetten op terreinen die meerdere gemeenten ten goede komen.
• Het plan geeft de predikant de ruimte om in de komende jaren de kerkenraad te vragen hem
specifiek meer tijd te verlenen voor werk en studie op terreinen waar hij zijn competenties
wil vergroten.
Het opstellen van een persoonlijk ontwikkelplan begint bij het inventariseren van ervaring, kennis en competenties. Daarbij is het belangrijk ook te letten op een gebrek aan één van deze: op welk terrein hebt u als predikant nog geen ervaring maar zou u deze wel graag willen bezitten? Van welk terrein hebt u weinig kennis en hoe zou het de gemeente ten goede komen als uw kennis op dit terrein verdiept werd? Welke competenties wilt u graag versterken bij uzelf? Daarbij is het als predikant ook van belang te luisteren naar de gemeente. Welke vraag stelt zij? Welke tekorten ziet zij bij u aan kennis, capaciteiten en vaardigheden en op wat voor manier kunt u uzelf daarin ontwikkelen?
Na deze inventarisatie volgt het formuleren van actiepunten. Hoe bereikt u als predikant uw
doelstellingen die u hiervoor hebt gesteld? Op welke punten hebt u meer kennis nodig? Op welke punten meer ervaring? Waarbij zou een training erg nuttig zijn? Hebt u begeleiders nodig?
Deze actiepunten kunnen besproken worden met de begeleidingscommissie. Daarbij is het van
belang zowel de belangen en ontwikkeling van de predikant als de belangen en ontwikkeling van de gemeente voor ogen te houden. De predikant volgt geen cursussen uit persoonlijk hobbyisme, gesponsord door de kerkenraad, maar hij volgt cursussen die zijn functioneren als predikant op lange of korte termijn ten goede komen. Tegelijk mag hij ook verder kijken dan alleen het welzijn van deze gemeente: zijn werkzaamheden zijn breder dan alleen deze gemeente en het is goed om ook de langere termijn van zijn functioneren als predikant in diverse gemeenten in het oog te houden.
Het opstellen van een persoonlijk ontwikkelplan is een begin. Hierna moeten de gestelde
actiepunten ook echt worden uitgevoerd. Daarvoor is het van belang dat de predikant zijn motivatie niet verliest. De begeleidingscommissie kan deze motivatie versterken door hem met regelmaat te vragen naar de status van zijn ontwikkeling. Daarnaast helpt het om een jaarlijkse ontwikkelkalender te maken, waarop de predikant aangeeft welk studieonderwerp hij dit jaar wil aanpakken en hoe dit binnen zijn ontwikkelplan past. Ook kan hij er op aangeven in hoeverre de gestelde doelen daadwerkelijk zijn behaald.
De uitvoering van deze ontwikkeling kan op diverse manieren. Een paar voorbeelden:
• Deelname aan de Permanente Educatie Predikanten: de predikant kan door middel van de
PEP-cursussen van de Theologische Universiteit zijn academische kennis vergroten.
• Deelname aan één van de predikantencursussen van Steunpunt Gemeenteopbouw: SGO
biedt diverse vaardigheids- en kennistrainingen aan en kan daarnaast in individuele gevallen
adviseren over het volgen van trainingen van derden.
• Een stage bij een collegapredikant of in een ander werkveld: een predikant kan om zijn
vaardigheden te vergroten bijvoorbeeld stage lopen bij een docent, maatschappelijk werker,
zorginstelling of overheidsdienst.
• Schrijven van een artikel, boek, lezing of cursus over een specifiek onderwerp: het schrijven
hiervan vraagt een systematisch ordenen van de bij de predikant aanwezige kennis of
vaardigheden en maakt inzichtelijk waar hij zich nog meer kan ontwikkelen.
Natuurlijk zijn er veel meer mogelijkheden denkbaar. Voor hulp bij het opstellen van een persoonlijk ontwikkelplan kunt u in ieder geval aankloppen bij Steunpunt Gemeenteopbouw en Steunpunt Kerkelijke Beheerszaken. Zo kunt u als predikant uzelf bezig blijven houden met het uitoefenen van dit bijzondere ambt.
Meer informatie:
http://www.steunpuntgemeenteopbouw.nl (onder ‘ambtsdragers’ – ‘predikanten’)
http://www.steunpuntkb.nl/ (onder ‘predikanten’ – ‘Arbeidsvoorwaarden en traktementen’)
http://www.tukampen.nl (onder ‘opleidingen’ – ‘permanente educatie predikanten’)
Voor dit artikel is gebruik gemaakt van:
Spelen met uw POP, in: Mijn Rendement 1-2009, Rotterdam: Rendement Uitgeverij BV, p. 9-11
